บัณฑิตผู้ชี้โทษ เหมือนชี้ขุมทรัพย์

4446666

บัณฑิตโดยความหมายทั่วไป คือผู้ที่มีการศึกษาสูงระดับปริญญาตรีขึ้นไป จึงได้รับการยกย่องว่าเป็นบัณฑิต แต่ในทางพระพุทธศาสนา บัณฑิตหมายถึงผู้ที่ทรงความรู้ ดำเนินชีวิตที่ถูกต้อง คิดดี ทำดี และพูดดี เมื่อท่านมองเห็นโทษแล้วไม่นิ่งดูดาย มีจิตเมตตากล้าหาญในการชี้โทษ ชี้ผิด ชี้ถูกให้

พระพุทธเจ้า ทรงเป็นยอดบรมครูของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงแนะนำพร่ำสอน ตักเตือนสาวกทั้งหลาย ทำให้สาวกเหล่านั้นได้ลิ้มรสพระธรรม ดื่มด่ำกับทรัพย์ภายในอันประเสริฐ ดังนั้น พระพุทธองค์คือผู้ชี้โทษว่ากล่าวตักเตือนพุทธศาสนิกชนให้เว้นจากความชั่วทั้งปวง ให้ตั้งอยู่ในคุณงามความดี เหมือนชี้ขุมทรัพย์ให้

พ่อแม่ เมื่อรักลูกก็ต้องหมั่นตักเตือนอบรมสั่งสอนปลูกฝัง และลงโทษตามควรแก่โทษ ไม่ใช่ลูกคนไหนรักมากแล้วทำอะไรก็ถูกไปหมด กลายเป็นคนกลัวลูก ถ้าอย่างนี้อีกหน่อยลูกจะกลายเป็นโจร เป็นคนเกเร ทำในสิ่งที่ไม่เหมาะไม่ควร คนที่ต้องเสียใจในภายหลังก็คือพ่อแม่นั่นเอง การอบรมลูกให้เป็นคนดี แม้จะเหน็ดเหนื่อยลำบากบ้างในบางครั้ง แต่ก็มีผลอันน่าชื่นใจในภายภาคหน้า ดังนั้น พ่อแม่คือบัณฑิตที่คอยตักเตือนชี้โทษ เหมือนชี้ขุมทรัพย์ให้ลูกๆ

ครูอาจารย์ จะต้องรู้จักวิธีว่ากล่าวตักเตือนสั่งสอนศิษย์ หมั่นอบรมบ่มเพาะให้เป็นคนดี ปลูกฝังให้มีอุดมคติ มีหลักใจ ส่วนอาจารย์ที่ปล่อยปละละเลย ศิษย์อาจรู้สึกสบายในเบื้องต้น แต่คงนึกดูหมิ่นในภายหลัง ถึงแม้ศิษย์จะมีความเคารพนับถือบ้างแต่ก็ไม่จริงจัง เพียงสักว่าแสดงความเคารพนับถือ พอเป็นพิธีเพียงเพื่อไม่ให้คนทั้งหลายกล่าวได้ว่าไม่เคารพนับถือครูอาจารย์

ดังนั้น ครูอาจารย์จึงเป็นบัณฑิตสำหรับศิษย์ คอยตักเตือนชี้โทษ เหมือนชี้ขุมทรัพย์ให้ศิษย์ทั้งหลาย

ในระหว่างญาติมิตร ที่หวังดีต่อกัน เมื่อเห็นมิตรดำเนินชีวิตผิดพลาด มีความประมาทเป็นที่ตั้ง ต้องคอยช่วยระมัดระวังตักเตือนกัน ท่านจัดว่าเป็นมิตรแท้ ส่วนคนโง่ทำตนให้ใครเตือนไม่ได้ ในที่สุดก็หามิตรที่ดีไม่ได้ จะได้ก็แต่มิตรปอกลอก มิตรหัวประจบ มิตรชักชวนไปในทางเสื่อม ดังนั้น ญาติมิตรที่ดีจึงเป็นบัณฑิตของญาติมิตร ที่คอยตักเตือนชี้โทษ เหมือนชี้ขุมทรัพย์ให้

มีผู้คนจำนวนไม่น้อย ที่เชื่อฟังคำสอนของพ่อแม่ ครูอาจารย์ ญาติมิตร ผู้ใหญ่ และพระสงฆ์ ผู้ทำหน้าที่ตักเตือน ทำให้เกิดสติปัญญารู้สึกละอายชั่วกลัวบาป และดำรงมั่นอยู่ในคุณงามความดี มีความกตัญญูกตเวที เป็นต้น เป็นผู้ได้รับทรัพย์ภายใน เป็นทรัพย์ที่ประเสริฐ สามารถติดตัวตามตนส่งผลให้ผู้นั้นมีสุขภาพจิตดี มีความคิดที่สร้างสรรค์ ไม่ชอบก่อทุกข์คือสร้างปัญหาใดๆ ทำให้มีบุคลิกภาพดี สามารถปรับตัวเข้ากับผู้อื่นและสภาพแวดล้อมได้อย่างเหมาะสม สังคมก็ร่มเย็นเป็นสุข

ผู้ถูกตักเตือน เมื่อรู้ถึงความหวังดีแล้ว ก็ควรรับคำเตือนด้วยความเคารพ ให้ความหวังแก่ผู้เตือนว่า คำตักเตือนสั่งสอนของท่านจักไม่เป็นหมัน อย่างน้อยก็นำไปปฏิบัติหรือพยายามเพื่อปฏิบัติเช่นนั้น อย่างนี้ท่านเรียกว่า ผู้ว่าง่ายสอนง่าย คนที่ว่าง่ายสอนง่าย เป็นคนมีเสน่ห์

เป็นกุญแจสำคัญไขไปสู่ความดีงามต่างๆ อีกมากมาย

คอลัมน์ ธรรมะวันหยุด

บทความโดย พระเทพคุณาภรณ์ (โสภณ โสภณจิตฺโต ป.ธ. 9) เจ้าอาวาสวัดเทวราชกุญชรวรวิหาร